Sunday, November 30, 2014

ពីឱមវិសាល ដល់ប្រជាជាតិខ្មែរ


Bopha Pailin បុប្ផាប៉ៃលីន

អៀវ-កើស ភាគទី២


Le Monde.fr | 27.11.2014 à 12h54 | Propos recueillis par Adrien Le Gal


Près d’un an et demi après les élections législatives de juillet 2013, marquées par une forte progression de l’opposition et par un déclin du parti du premier ministre Hun Sen, le Cambodge n’est pas sorti de la crise politique. Le Parti du peuple cambodgien (PPC, au pouvoir) et le Parti du sauvetage national du Cambodge (PSNC, opposition) ne parviennent pas à se mettre d’accord sur la réforme de la commission électorale, une promesse du gouvernement en échange de laquelle l’opposition a accepté de siéger à l’Assemblée nationale. Entretien avec Sebastian Strangio, journaliste australien basé à Phnom Penh et auteur du livre Hun Sen’s Cambodia (Yale University Press, 2014), qui analyse les mutations du pays, notamment depuis l’arrivée de Hun Sen au pouvoir, en 1985.

Quatre mois après la fin du boycottage de l’Assemblée nationale par l’opposition, les travaux de réforme de la commission électorale semblent dans l’impasse. Le 10 novembre, les autorités ont arrêté plusieurs militants des droits de l’homme, ainsi qu’un représentant du PSNC, Meach Sovannara, accusé d’avoir « conduit une insurrection »…
Il semble bien que l’accord conclu en juillet, prévoyant l’entrée de l’opposition à l’Assemblée nationale était, pour le PPC, une manière de gagner du temps et de la légitimité pour les quatre prochaines années. L’attitude générale du PPC consiste à dire : « C’est comme ça et pas autrement ». Alors il brandit le bâton pour pousser l’opposition à accepter une réforme électorale selon ses propres termes. C’est comme cela qu’il faut comprendre l’arrestation de Meach Sovannara et de plusieurs militants des droits de l’homme.
Le PPC refuse que le comité de réforme de la commission électorale soit présidé par la présidente de la Ligue cambodgienne des droits de l’homme, Pung Chhiv Kek, car celle-ci jouit de la triple nationalité, cambodgienne, française et canadienne. Est-ce un prétexte pour écarter cette figure de la société civile ?
Pung Chhiv Kek était l’une des rares personnalités sur laquelle les deux camps pouvaient se mettre d’accord, et ils avaient convenu de sa nomination en juillet. Mais il semble que le PPC ait reconsidéré sa position depuis, ou qu’il n’ait jamais eu réellement l’intention de lui confier un rôle. Utiliser le thème des nationalités multiples est une vieille tactique du PPC. Dans les années 1990, Hun Sen a même tenté de faire adopter une loi interdisant aux personnes ayant plusieurs nationalités de faire de la politique. Il faut savoir qu’après les accords de Paris de 1991 [qui ont mis un terme à la guerre civile cambodgienne], tous les opposants du PPC qui revenaient au Cambodge, depuis la frontière thaïlandaise, depuis la France, l’Australie ou les Etats-Unis, avaient une double nationalité. Pour le PPC, « double nationalité », c’est un nom de code pour « opposition ».

Le PPC semble donc penser qu’il ne peut pas gagner les élections de 2018 s’il ne contrôle pas entièrement le processus ?
Dans la politique cambodgienne, aucun protagoniste ne veut céder le moindre pouce de terrain, c’est une question de principes. Le PPC pense que s’il ne contrôle pas la commission électorale, celle-ci va agir en faveur de l’opposition. Au Cambodge, les institutions servent toujours leurs maîtres, et l’idée de neutralité n’existe pas. Pour le parti au pouvoir, « non gouvernemental » signifie « antigouvernemental ». C’est d’ailleurs la même attitude qui prévaut dans les rangs de l’opposition.
Dans votre livre, vous décrivez la période 2008-2013 comme celle d’un enrichissement sans précédent pour les membres du clan Hun Sen…
Les élections de 2008 ont eu lieu dans la foulée de l’inscription du temple de Preah Vihear [dont la souveraineté a longtemps été revendiquée par la Thaïlande] au Patrimoine mondial de l’Unesco. Le PPC a ainsi pu jouer la carte du nationalisme, tandis que l’opposition était divisée. Sa victoire massive [90 députés sur 123] lui a donné une fausse impression de sécurité. Les concessions de terrains [au profit d’entreprises privées] et les cas de déforestation ont alors explosé. Les officiels du PPC et les hommes d’affaires proches du gouvernement se sont tellement enrichis que la population cambodgienne est sortie de sa passivité. Le résultat des élections de 2013 a été un choc pour Hun Sen qui, jusque-là, avait toujours été très bon pour prendre la température du pays.

Ces élections, qui ont vu le PPC passer de 90 à 67 députés sur 123, l’ont-elles contraint à changer d’attitude ?
Aujourd’hui, le PPC ne peut plus ignorer les besoins du peuple. Mais pour lui, il est clair que tout nouveau programme devra exclure l’opposition, les ONG indépendantes et la société civile. Un exemple : après le coup d’Etat militaire en Thaïlande [le 22 mai], des dizaines de milliers de travailleurs clandestins migrants ont traversé la frontière pour rentrer au Cambodge. Le PPC a fait un bon travail à leur égard, en leur fournissant de la nourriture et des abris temporaires. Mais surtout, il a interdit à l’opposition d’en faire autant.
Depuis 2013, le PPC a certes pris des initiatives, en lançant par exemple une réforme du système éducatif. Mais dans le même temps, dans les provinces, la déforestation se poursuit et de nouvelles concessions foncières sont accordées. Ceux qui ont payé pour les élections de 2013 sont ainsi récompensés. Le pouvoir politique est utilisé par le PPC pour obtenir des ressources, qui sont elles-mêmes utilisées pour obtenir davantage de pouvoir politique. Hun Sen n’est en fait pas si puissant, malgré son image d’« homme fort ». Il est le principal bénéficiaire d’un système sur lequel il a un contrôle limité. La stabilité du pays est bâtie sur du sable, car ce système, très personnalisé, n’a pas d’objet autre que sa perpétuation.
Dans Hun Sen’s Cambodia, l’image du « mirage » est récurrente : le pays a adopté en surface un système démocratique, mais dans les faits, il est gouverné de manière autocratique. Tout, depuis l’institution bouddhique jusqu’aux médias, en passant par le palais royal, semble sous le contrôle du PPC… N’y a-t-il rien de vrai dans le Cambodge contemporain ?
Les demandes que le peuple a exprimées en 2013 sont réelles, et elles ne vont pas disparaître. Sous Hun Sen, le pays s’est transformé, à commencer par l’économie rurale. Aujourd’hui, les gens ne peuvent plus subvenir à leurs besoins en cultivant une petite parcelle de terrain. Les jeunes migrent vers les villes pour trouver du travail, et ce faisant, ils échappent au système de contrôle mis en place dans les campagnes par le PPC à travers les chefs de village. Dans le même temps, l’accès à Internet leur permet de contourner les médias gouvernementaux. L’argument du PPC selon lequel c’est lui qui a libéré le pays des Khmers rouges [au pouvoir entre 1975 et 1979] ne fait plus effet auprès des nouveaux électeurs, qui sont nés dans les années 1990.

Une transition politique pacifique est-elle possible au Cambodge, si l’opposition remportait les élections de 2018 ?
Il n’y a jamais eu de transition pacifique au Cambodge. Hun Sen montrerait qu’il est un grand homme d’Etat s’il cédait le pouvoir à son opposition en cas de défaite, mais c’est peu probable à l’heure actuelle. Par ailleurs, rien ne dit que l’opposition sera en mesure de remporter le scrutin de 2018. En 2013, son chef de file, Sam Rainsy [qui vivait en exil en raison de plusieurs condamnations à des peines de prison ferme par la justice cambodgienne] a été autorisé à revenir juste avant le scrutin. Lors de son retour, des dizaines de milliers de personnes sont descendues dans les rues pour l’accueillir. Le timing était parfait.
Mais d’ici quatre ans, l’opposition a le temps de se diviser, et Hun Sen a le temps de brandir le bâton et d’agiter la carotte pour l’affaiblir. Enfin, les opposants agitent aussi des revendications nationalistes dirigées contre le Vietnam. Ainsi, rien ne dit qu’un changement serait démocratique, ni pacifique, notamment pour la minorité vietnamienne du Cambodge.




យួន​កម្ទេច​ខ្លោងទ្វារ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង ដើម្បី​បិទបាំង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​ក្រោម​
NOVEMBER 29, 2014 4:26 PMCOMMENTS OFFVIEWS: 1601
ដោយ ភិក្ខុ នាថសីលោ ត្រឹង ថាច់ យុង

នៅពេល​ថ្មី ៗ នេះ គឺ​ថ្ងៃ សុក្រ ទី ២៨ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៤ មិត្ត​ហ្វេ​ស្បុ​ក​ជាច្រើន ជាពិសេស​ខ្មែរក្រោម នៅ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង កម្ពុជា​ក្រោម បានដាក់​ប្រកាស​រូបភាព​ខ្លោងទ្វារ​ចូលទៅ​កាន់​ទីក្រុង​ព្រះ​ត្រពាំង ដែល​កំពុង​ត្រូវ​អាជ្ញាធរ​យួន​នៅ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​រុះរើ​កម្ទេចចោល​ដោយ​អាង​លេស​ថា មាន​រថយន្តស្ទូច​មួយ​គ្រឿង​បាន​បុក​ពារ​ដំបូល​ខាងលើ​ធ្វើ​ឲ្យ​ទ្រុឌទ្រោម​លែង ទ្រាំទ្រ​តទៅទៀតបាន ។ ពាក្យ​ប្រកាស​នៅលើ ហ្វេ​ក​បុក​ជាច្រើន​នោះ មិត្ត​ហ្វេ​ក​បុក​ទាំងឡាយ សុទ្ធតែ​បាន​បញ្ចេញ​គំនិត​យោបល់ និង​ទស្សនៈ​ផ្សេង ៗ ពីគ្នា ដើម្បី​សំដែង​ទឹកចិត្ត​ស្រណោះ​ស្តាយ​វប្បធម៌​របស់​ជាតិ​របស់ខ្លួន​ដែល​កំពុង​ត្រូវ​យួន​បំផ្លាញ ខ្លះ​បាន​សរសេរ​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ ខ្លះ​សរសេរ​ជា​អក្សរ​អង់គ្លេស ខ្លះទៀត​សរសេរ​ជា​អក្សរ​យួន សុទ្ធសឹង​មាន​ខ្លឹមសារ​មិន​ដូចគ្នា គឺ​ខ្លះ​សំដែង​ការ​សោកសៅ​ស្តាយ​កេរដំណែល​វប្បធម៌​ដូនតា​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុកជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​, ខ្លះ​យំទួញ​ទាមទារ​ឲ្យ​រក្សាទុក​គង់​រូប​ដូចដើម​, ខ្លះ​ដង្ហោយហៅ​គេឯង ហៅ​អន្តរជាតិ​ឲ្យ​ជួយ​អន្តរាគមន៍​កុំ​ឲ្យ​យួន​បន្ត​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វប្បធម៌​ជា​វត្ថុតាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​តាម​ទំនើង​, ខ្លះ​ថា​យួន​បំផ្លាញ​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិខ្មែរ ទុក​ដូច​បំផ្លាញ​ជីវិត​ខ្មែរ​, ខ្លះ​ថា​មើលទៅ​ឃើញ​ខ្លោងទ្វារ​ខ្មែរ​ត្រូវ​យួន​ប្រហារ​គួរ​ឲ្យ​ខ្លោចផ្សា​អាណោចអាធ័ម​ទ្រាំ​យំ​មិនបាន​, ខ្លះ​សំដែង​ការក្តៅក្រហាយ​ជេរប្រទេច​ផ្តន្ទា​ដាក់​ផ្តាសា​ឲ្យ​យួន​វិនាស​ សាបសូន្យ​ទាន់​ហាន់ , ខ្លះ​សំដែង​ការ​អស់សង្ឃឹម​អួលដើមក​និយាយ​អ្វី​មិន​ចេញ​ក៏​ដាក់​បានត្រឹមតែ​រូប​សញ្ញា​សម្រក់​ទឹកភ្នែក​យ៉ាង​សង្វេគ​, ខ្លះ​រៀបរាប់ថា​ពីថ្ងៃ​នេះ​ទៅ​លែង​បាន​យល់​ខ្លោងទ្វារ​ជា​ដួងព្រលឹង​ខ្មែរក្រោម ដែល​ទូទាំង​កម្ពុជា​ក្រោម​មាន​ខ្លោងទ្វារ​ខ្មែរលើ​ថ្នល់ជាតិ​នៅសល់​តែមួយ​នេះ​គត់​, ហើយ​ទន្ទឹមនឹងនោះ​ក៏មាន​អ្នកខ្លះ​បែរជា​និយាយថា នេះ​ក៏​អាចជា​ប្រផ្នូល​នៃ​ការដួលរលំ​របប​កុម្មុយនីស្ត​យួន និង​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ហូជីមិញ ក៏ត្រូវ​សាបរលាប​លែងមាន​អ្នក​រំឭក​ជា​រៀងរហូត នៅពេល​ខាងមុខ​, ឯ​ខ្មែរក្រោម​ដែល​នៅក្រោម​អំណាច​កុម្មុយនីស្ត​យួន​ក៏​អាចមាន​សេរីភាព​បូ​រិ​បូ​ណ៌​លើ​ទឹកដី​ដូនតា​របស់ខ្លួន​ឡើងវិញ​, ព្រោះ​អ្វី ? ព្រោះថា ខ្លោងទ្វារ​ជា​វប្បធម៌​របស់​ខ្មែរ​ដែល​សាង​ឡើង​ដោយ​ស្នាដៃ​បុព្វបុរស​ខ្មែរ បែរជា​ត្រូវ​យួន​ប្លន់​យក​ទាំង​ងងើល ហើយ​ដាក់​បំពាក់​ផ្លាក​អក្សរ​យួន​ធំ ៗ ថា បក្សកុម្មុយនិស្ត​យួន​រុងរឿង​ហ្មឺន​ឆ្នាំ (Dang Cong San Viet nam Quang Vinh Muon Nam) និង​នៅ​ម្ខាង​ទៀត​បំពាក់​ដោយ​ផ្លាក​ថា នឹក​គុណ​ហូជីមិញ​អច្ឆរិយ​ជា​អមតៈ (Doi doi nho on Ho Chi Minh Vi Dai) ការដាក់​ផ្លាក​អក្សរ​ខាងលើនេះ មិនមែន​ឆ្លុះបញ្ចាំង​ពី​ការ​ចងបាច់​សាមគ្គី​ជា​ភាតរភាព​រវាង​ខ្មែរ​និង​យួន​នោះ​ដូច​មាត់​ក្អែក​យួន​ នោះទេ តែ​ជាការ​បញ្ជាក់​យ៉ាងច្បាស់​នូវ​ការដាក់​គំនាប ដាក់​មនោគមន៍ និង​ប្រកាស​នូវ​មហា​ជោគជ័យ​កើត​ពី​ការឈ្លានពាន​ជិះជាន់​រំលោភបំពាន​យ៉ាង​ពេញទំហឹង​របស់​យួន​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត​មកលើ​ប្រជាជាតិ​កម្ពុជា​ក្រោម ទាំង​ជាការ​បង្ខំ​ឲ្យ​ខ្មែរក្រោម ទទួលស្គាល់​ដឹងគុណ​ហូជីមិញ​ដែលជា​មេ​កុម្មុយនីស្ត​ប្លន់​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម ព្រមទាំង​ជាការ​ពើត​ទ្រូង​បូញ​មាត់​បត់​ដុំដៃ​បង្អួត អឿ​បញ្ឈឺចិត្ត​ខ្មែរ​ពី​ភាពរុងរឿង​ហ្មឺន​ឆ្នាំ​របស់​បក្សកុម្មុយនិស្ត​, តែ​ឥឡូវនេះ​ផ្លាក​ទាំងនោះ​ក៏ត្រូវ​កូនចៅ​យួន​របស់គេ​ជំនាន់​នេះ​ ទំលាក់​ចុះ​កម្ទេចចោល​ហើយ​, ចំណែកឯ​ខ្លោងទ្វារ​ខ្មែរ​ដែល​ឈរ​ទ្រឹង​កណ្តាលវាល​ហាល​ក្តៅ ត្រជាក់ ភ្លៀង ខ្យល់ ទ្រាំ​ទុក្ខលំបាក​ធ្វើជា​ទម្រ​ផ្លាក​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត​យួន អស់កាល​ជា​យូរអង្វែង​មក​នោះ ពិតមែនតែ​ឥឡូវ​ត្រូវ​យួន​កម្ទេច​បំផ្លិចបំផ្លាញ តែ​ហាក់បីដូចជា​បុព្វនិមិត្ត​ប្រាប់ថា​ខ្មែរក្រោម​នឹងមាន​សេរីភាព​រួចផុត​ពី​នឹម​ត្រួតត្រា​ជិះជាន់​របស់​យួន​ទៅវិញ ។ នេះ​ក៏​រាប់​ថា​ជា​ទស្សនៈ​មួយ​សមរម្យ​ដែរ ល្មម​ក្នុងការ​ពិចារណា​ឲ្យ​ន័យ​បាន ។​



សូម​ជម្រាប​ប្រិយមិត្ត​ជិត​ឆ្ងាយ​ឲ្យ​បាន​ជ្រាបថា ខ្លោងទ្វារ​ខ្មែរ​មួយ​នេះ​ជា​ខ្លោងទ្វារ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង បុព្វបុរស​ខ្មែរ​ជា​អ្នក​កសាង​ឡើងជា​យូរយារ​ណាស់​មកហើយ នៅលើ​ផ្លូវ​ថ្នល់ជាតិ ស្ថិតនៅ​ភូមិ​សំរោង បច្ចុប្បន្ន​យួន​ប្តូរ​ទៅជា​ភូមិ ហ្វៀ​ក​ហ្វា (Ap Nguyet Hoa) ផ្លូវជាតិ​លេខ ៥៣ (QL 53) ជា​ផ្លូវចេញចូល​ទៅកាន់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ និង​ខេត្ត​ក្រុង​នានា​, ក្លោងទ្វារ នៅក្បែរ​វត្ត​សំរោង​ឯក​ដែរ កាលពីដើម​វត្ត​នេះ​មាន​ទំហំ​ផ្ទៃដី​លាត​ជិត​ដល់​ខ្លោងទ្វារ​នោះ តែ​ក្រោយមក​ពេលដែល​យួន​ឈ្លានពាន​បានសម្រេច​ក៏​ពុះ​ច្រៀក​ដី​វត្ត​ធ្វើជា​ផ្លូវថ្នល់ បន្សល់​នៅ​មួយចំណែក​ធួន​ល្មម​ឲ្យ​គង់​ជាវ​ត្ត​សំរោង​ឯក​ដល់​សព្វថ្ងៃ ។ អ្នកដំណើរ​ចេញចូល​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង​សុទ្ធសឹងតែ​ត្រូវធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ខ្លោងទ្វារ​នេះ​ទាំងអស់ ។ មួយទៀត បើ​លោកអ្នក​ធ្លាប់បាន​ទៅ​ទស្សនា​កម្សាន្ត​រមណីយដ្ឋាន​គូ​ស្រះស្រី លោកអ្នក​ច្បាស់​ជា​បាន​ស្គាល់​ខ្លោងទ្វារ​នេះ​ជាមិនខាន ព្រោះ​នៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ពីគ្នា​ទេ មួយទៀត​ដើមឈើ​ទាល​ឧកញ៉ា​សឺ​ន គុយ ក៏​នៅក្នុង​តំបន់​នេះដែរ ។ ខ្លោងទ្វារ​នេះ​រចនា​ដោយ​ជហ្វា ៦ មាន​សណ្ឋាន​ទ្រវែង គង​លើ​ថ្នល់ជាតិ តាមបែប​ព្រះវិហារ​ជហ្វា ៦ ដំបូល ៣ ជាន់ ប្រក់​ដោយ​ក្បឿង​បែប​ចិន​ចាក់​បេតុង លើ​កំពូល​បំផុត​ប្រដាប់​ដោយ​បដិមា​រាហូ​លេប​ព្រះ​ចន្ទ​ទ្រ​ត្រៃ​សូល៍ លើ​ខ្នង​ដំបូល​នីមួយ ៗ បំពាក់​ដោយ​ដងក្តារ និង​នាគ​ចំនួន ១២ , នាគ ៤ ខាង​ជាន់​លើ​បំផុត គឺ​នាគរាជ​ក្បាល ៥, សសរ ៤ ជ្រុង​ធំ ៗ ចំនួន ៤ ដើម​ចាក់​បេតុង​យ៉ាង​មាំ នៅ​ក្បាលសសរ​នីមួយ ៗ ប្រដាប់​ដោយ​គ្រុឌ និង​កិន្នរ សរុប​ទាំងអស់ កិន្នរ ៤ គ្រុឌ ៤ ក្នុងនោះ​យួន​ក៏​មិន​ភ្លេច​លួច​បន្លំ​ដាក់​ដៃរណែង​បែប​វប្បធម៌​ចិន ដែល​យួន​ទទួលយក​ជា​វប្បធម៌​របស់ខ្លួន ព្រោះ​តាំងតែ​ពី​ដើម​មក​យួន​មិនមាន​វប្បធម៌​ក្បូរក្បាច់​រចនា​ផ្នែក​ខាង​សំណង់​ទេ ។ បានឮ​ចាស់ទុំ​ដំណាល​មក​ថា ខ្លោងទ្វារ​ខ្មែរ​ដែល​នៅ​គង់​ដល់​សព្វថ្ងៃនេះ គឺ​បាន​ដោយ​កម្លាំង​តស៊ូ​ទាមទារ​រក្សាទុក​របស់​ខ្មែរ​ស្នេហា​ជាតិ​ទាំង​សង្ឃ​ទាំង​គ្រហស្ថ​ច្រើន​ជំនាន់ ពី​ការប៉ុនប៉ង​បំផ្លាញ​បំបាត់​តឹកតាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​កុម្មុយនីស្ត​យួន គឺ​យួន​មានបំណង​កម្ទេច​ខ្លោងទ្វារ​នេះ​ចោល​តាំងពីដើម​មកម្ល៉េះ​តែ​យក​អ្វី​ជា​លេស​មិនទាន់​សមស្រប ទើប​ពេលនេះ​យួន​នឹកឃើញ​ឧបាយកល​មួយ​គឺ​ចាត់​ឲ្យ​រថយន្ត​ ធុន​ធំ​ក្លែង​បុក​ពារ ។ កាលពី​ជំនាន់​មុន​យួន​បំពារបំពាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូចខាត​ខ្លះ តែ​បាន​ជួសជុល​ឡើងវិញ​ដោយ​អំណាច​ការតវ៉ា​ទាមទារ​យ៉ាង​អង់អាច​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោម តែ​ក្នុងពេល​ជួសជុល​ខ្មែរ​ធ្វេស​ក៏ត្រូវ​យួន​លួច​ដាក់បញ្ចូល​ក្បូរក្បាច់​វប្បធម៌​ ចិន​យួន​លាយឡំ គឺ​នៅត្រង់​ក្បឿង និង​ដៃរណែង​ដើម្បី​កាឡៃ តែ​ក្រៅពីនោះ​គង់នៅ​ជា​ក្បូរក្បាច់​វប្បធម៌​ខ្មែរ​សុទ្ធសាធ ។ ពេលធ្វើ​ដំណើរ​ម្តង ៗ យើង​ងើយ​មើល​ពី​ចម្ងាយ​ទៅ ឃើញ​ខ្លោងទ្វារ​ខ្ពស់​ត្រដឹម រាង​សង្ហា​ហ៊ឹកហ៊ាក់​ប្រទាក់​ចិត្ត​ឲ្យ​គិត​កួច​ព្រួច​នឹកថា ឱ ! នេះហើយ​ជា​ព្រលឹង​ជាតិ បញ្ជាក់ថា​ទឹកដី​នេះ​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្មែរ​ពិតប្រាកដ​ណាស់ ។​


​បណ្តា​បុរាណវត្ថុ​ជា​ភ័ស្តុតាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ទាំងអស់ មាន​ដើមឈើ ដូច​យ៉ាង​ដើម​ឈើទាល​ឧកញ៉ា សឺ​ន គុយ​ជាដើម​, ចេតិយ​ដ្ឋា​ន​ដូច​យ៉ាង​ចេតិយ​ឧកញ៉ា​ង សឺ​ន គុយ ជាដើម​, បុរាណ​ដ្ឋា​ន ដូច​យ៉ាង​កំពង់ផែ​អូរ​កែវជា​ដើម​, បូជនីយដ្ឋាន ដូច​យ៉ាង​វត្ត​អារាម​ជាដើម និង​វត្ថុ​ផ្សេង ៗ ទៀត មាន សាស្ត្រា​ស្លឹករឹត ពុទ្ធ​ប្បដិមា សិលាចារឹក ជាដើម ព្រមទាំង​វប្បធម៌ សិល្បៈ អក្សរសាស្ត្រ ភាសា សាសនា ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រពៃណី​ដែលជា​អត្តសញ្ញាណ ជា​ដង្ហើមរស់​របស់​ខ្មែរក្រោម ក្នុងនោះ​ក្លោងទ្វារ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង​នេះ​ក៏​ប្រៀបប្រដូច​ទៅនឹង​ព្រលឹង​រស់​របស់​ជាតិខ្មែរ​ក្រោម នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​មួយ​ដែរ ក្នុងការ​ដាស់​ស្មារតី​ជាតិខ្មែរ​និង​អន្តរជាតិ​ឲ្យ​បានដឹងថា ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម គឺ​ពិតជា​ទឹកដី​ខ្មែរ​ពិត​ដោយ​ឥត​ប្រកែក ។ ដោយហេតុ​នោះ បានជា​វត្ថុ​ធាតុ​ដែល​រៀប​រាប់ទាំង​ប៉ុន្មាន​ខាងលើ​គ្មាន​វត្ថុ​ធាតុ​ណាមួយ​មានសំណាង​រួចផុត​ ពី​កណ្តាប់ដៃ​ដែក​ប្រ​បាច់​គាប​ បំពារបំពាន​ជ្រៀត​ត​ជ្រែក​ក្នុង​គោលបំណង​កាឡៃ​បំភ្លៃ​បំផ្លើស​និង​បំផ្លិចបំផ្លាញ​របស់​យួន​នោះទេ គឺ​ពេលខ្លះ​យួន​បង្ខំ​ខ្លួន​ពាក់​ របាំងមុខ​មេត្តាធម៌ ពាក់​មុខ​ទេវតា ពាក់​ស្បែក​ធម្មិករាជ​…​តែ​ចិត្ត​នៅតែ​ជា​ទេវទត្ត​ដដែល ដើម្បី​ចូលទៅ​ជ្រៀតជ្រែក​ឲ្យ​បាន​សព្វគ្រប់​កិច្ចការ​របស់​ខ្មែរក្រោម គឺ​យួន​មាន​គោលជំហរ​ច្បាស់​ណាស់ ថា​ត្រូវ​ធ្វើយ៉ាងណា​ដើម្បី​បំផ្លាញ បើ​បំផ្លាញ​មិនបាន​ក៏ត្រូវ​តែ​ជ្រៀតជ្រែក ដើម្បី​កាឡៃ​បំភ្លៃ​បំផ្លើស​ឲ្យ​បាន​ខ្លះ​បើ​មិន​ច្រើន​ក៏​តិច ។ ជាក់ស្តែង​ដូច​កាលពីពេល​កន្លងមក​ហើយ ក្រោយពី​ពិធី​បុណ្យខួប ៦៥ ឆ្នាំ នៃ​ការបាត់បង់​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម ដែល​បារាំង​បាន​កាត់​ឲ្យ​ទៅ​យួន​ទាំង​បំពាន​, កន្លង​បាន ២ ថ្ងៃ គឺ​នៅ​ថ្ងៃទី ៦ មិថុនា ២០១៤ លោក​ត្រឹង វ៉ាំ​ង ថុង អ្នក​នាំ​ស្ថានទូត​យួន​ប្រចាំ​ក្រុងភ្នំពេញ ពាក់​មុខ​ដែក​ស្បែក​ស្ពាន់​មិនចេះ​អៀនអន់​ពិភពលោក ចេញមុខ​ប្រកាសថា ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម ពុំមែន​ជា​ទឹក​របស់​ខ្មែរ​ទេ ជា​ទឹកដី​ដូនតា​យួន​ទុក​មក​ឲ្យ​យួន​ជំនាន់​ក្រោយ​សោយសុខ ដែល​ធាតុពិត​លើ​លោក​នេះ​អ្នកសិក្សា​រាល់​រូប សឹងតែ​ដឹង​គ្រប់គ្នា​ថា​សូម្បី​ដូនតា​យួន​ក៏​គ្មាន​ដី​មួយ​ដុំ​នៅ​នឹង​គេ​ផង​នោះ ។​
​តាម​ការ​កត់​ដ​ម្គា​ល់​ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មក​អាយ​នេះ យួន​បាន​ប្រើ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បញ្ចុះបញ្ចូល​បញ្ចើច​បញ្ជោរ​ឲ្យ​គណៈកម្មការ​វត្ត និង​ព្រះសង្ឃ​ខ្មែរក្រោម​មួយចំនួន រុះរើ​បុរាណ​ដ្ឋា​ន បុរាណវត្ថុ ជា​មរតក​វប្បធម៌​ជាតិ​កាត់ថ្លៃ​មិនបាន ដូចជា សាលា កុដិ ព្រះវិហារ​មាន​អាយុកាល​រាប់រយឆ្នាំ ហើយ​សាងសង់​ថ្មី​ឡើងវិញ​ជាដើម ។ ពិតមែនតែ​សម័យនេះ​អាច​និយាយបានថា សម្បូណ៌​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាង​សម័យមុន គេ​អាច​សាងសង់ សាលា កុដិ វិហារ អស់​តម្លៃ​រាប់សិប​ហ្មឺន​ដុល្លារ​បាន​ក៏ពិតមែន តែ​វត្ថុ​ទាំងនោះ​ពុំមែន​ជា​វត្ថុ​បុរាណ​ទេ ពុំមែន​ជា​ស្នា​ព្រះហស្ត ស្នាដៃ​នៃ​បុព្វបុរស​ខ្មែរ ដែល​លោក​ពុះពារ​គ្រប់​ឧ​ប​ស័គ្គ​សាង​ឡើង​ទុកជា​កេរតំណែល និង​ជា​ភ័ស្តុតាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​ជាតិ​នោះទេ របស់​ថ្មី គឺ​ថ្មី របស់​ចាស់​គឺ​ចាស់​មិនអាច​ដោះដូរ​គ្នា​បានទេ មានតម្លៃ​ពុំ​ស្មើគ្នា​ទេ ដែល​ពិភពលោក​នេះ​មាន​ពាក្យ​ថា ប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រវត្តិវិទូ ប្រវត្តិវិទ្យា​ជាដើម ក៏​អាស្រ័យ​លើ​លោក​មាន​របស់​ចាស់​ដែលមាន​តម្លៃ​កាត់ថ្លៃ​មិនបាន​ហ្នឹងឯង មិនមែន​អាស្រ័យ​របស់​ថ្មី​ទេ ។​
​យួន​បំផ្លាញចោល​នូវ​ខ្លោងទ្វារ​ខ្មែរ​លើក​នេះ ឈ្មោះថា​យួន​បាន​ចាក់​ចំ​ដំបៅ​បេះដូង​ខ្មែរក្រោម​មួយ​ដាវ​យ៉ាងដំណំ នាំ​បណ្តាល​ឲ្យ​ខ្មែរក្រោម​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន​ចុក​ពើត​ផ្សា​ក្តៅ ចងចាំ​ដំបៅ​នេះ​មិន​ភ្លេច​ជានិច្ច​, សូម្បី​កុលបុត្ត​កុលធីតា​ខ្មែរក្រោម​រូ​ខ្លះ​មិន​ធ្លាប់​ទាំង​ដែល​គិតគូ​ពី​រឿង​វប្បធម៌​ជាតិ អាយុជីវិត​ជាតិ ក៏មាន​ស្មារតី​ភ្ងារ​នឹកនា បែរជា​ចង់​ការពារ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ជាតិ​ខ្លួន​ឲ្យ​គង់វង្ស​នឹង​គេ​ដែរ ព្រោះ​គេ​ទាំងឡាយ​សុទ្ធតែ​បាន​យល់​យ៉ាងច្បាស់​ថា “​វប្បធម៌​ស​ជាតិ​។ ការណ៍​នេះ​ក៏​អាច​សិ​ន្និ​ដ្ឋា​ន​បាន​ថា យួន​កំពុង​ជន្ល​សាកល្បង​បំផ្លាញ​វប្បធម៌​ព្រលឹង​ជាតិខ្មែរ​មើល៍​តើ​ខ្មែរក្រោម​ម្ចាស់​ស្រុក​មានប្រតិកម្ម​អ្វី​ទេ ឬ​ត្រូវ​ថ្នាំ​សណ្តំ​សម្ងំ​ដេក​យកសុខ ទាំង​អស់ហើយ​,​មិន​ដូច្នោះ​ទេ បើ​យើង​ស្ទង់​មតិ​តាម​បណ្តាញ​សង្គម​ហ្វេ​ស្បុ​ក​និង​ទំនាក់ទំនង​នានា​បាន​ឲ្យ​ដឹងថា ខ្មែរក្រោម​មិន​សុខចិត្ត​ដេក​ឱបដៃ​សណ្តូកជើង​ឲ្យ​យួន​ធ្វើ​អ្វី​មកលើ​ជាតិ​ខ្លួន​តាមតែ​អំពើ​ចិត្ត​ទេ បើទុកជា​ថ្ងៃមុខ​យួន​សាងសង់​ខ្លោង​មួយទៀត ​ថ្មី​ស្អាត​ចំណាយ​អស់ទ្រព្យ​ច្រើនជាង​ខ្លោងទ្វារ​ចាស់​នេះ​ក៏ដោយ ក៏​គ្មាន​ខ្មែរក្រោម​រូប​ណា​នីមួយ​សប្បាយចិត្ត​ទេ ព្រោះ​សំណង់​ថ្មី​ជា​ស្នាដៃ​យួន ពុំមែន​ជា​ស្នាដៃ​របស់​បុព្វបុរស​ខ្មែរ​យើង​ទៀត​ទេ យើង​ចង់​រក្សា​ស្នាដៃ​ចាស់ទុំ​យើង​ឲ្យ​ឋិតថេរ យើង​មិន​ត្រូវការ​របស់​ថ្មី​ដែលជា​ថ្នូរ​នៃ​ការបំផ្លាញ​ព្រលឹង​ដូនតា​យើង​នោះទេ​, ល្បិច​ល្បួង​ដែល​យួន​គិតថា​កាលបើ​សាងសង់​សំណង់​ថ្មី នឹង​ទិញ​ទឹកចិត្ត​ខ្មែរ​បាន​នោះ មិន​ខុសពី​ល្បិច​ចោរ​សម្លាប់​ម្តាយកូន​ក្មេង​ហើយ​ទិញ​នំ​លួង​កុំ​ឲ្យ​ក្មេង​យំ​នោះ ពុំមែន​ជា​វិធី ពុំមែន​ជា​វិជ្ជមាន​ទេ ពុំ​អាច​សម្រេច​បំណង​ទេ ។​
​សរុបមក​ខ្មែរក្រោម​មិន​ចង់​អ្វី​ពី​យួន​ទេ ហើយក៏​មិន​ចង់ឃើញ​យួន​ដើរ​កម្ទេច​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វត្ថុ​បុរាណ​ជា​ដួង​ព្រ លឹ​ង​ជាតិខ្មែរ​ក្រោម ហើយ​ពុត​ធ្វើជា​សាងសង់​សំណង់​ថ្មី​ជា​ជំនូន ដើម្បី​ក្លែង​ចូលទៅ​ជ្រៀតជ្រែក​កិច្ចការ​សាសនា​កិច្ចការ​សិក្សា កិច្ចការ​វប្បធម៌​ខ្មែរ ហើយ​ឆ្លៀតឱកាស​កាស ញុះញង់​បំបែកបំបាក់​សង្គម​ខ្មែរ កាឡៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​នោះទេ ។ វត្ថុបំណង​របស់​ខ្មែរក្រោម​ចង់បាន​ជាបន្ទាន់​គឺ “​សិទ្ធិ​សម្រេច​វាសនា​ខ្លួន​ដោយ​ខ្លួនឯង​ទៅតាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ​ដែល​បានចែង​យ៉ាង​សុក្រឹត ។ ក្នុងនាម​ជា​ជនជាតិដើម ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ម្ចាស់​ដី ខ្មែរក្រោម​ត្រូវការ​សិទ្ធិ​ពេញលេញ​ក្នុង​ការធ្វើ ការនិយាយ ការគិត​ដោយ​សេរីភាព ដើម្បី​ការពារជាតិ សាសនា ភាសា វប្បធម៌ អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់​របស់ខ្លួន​ឲ្យ​គង់វង្ស​ដូច​គេឯង​ក្នុងនាម​ជា​មនុស្សជាតិ ។ ខ្មែរក្រោម​ចង់​ប្រាប់​យួន​ថា ត្រូវ​ចេះ​គោរព​ច្បាប់​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​ឲ្យ​បាន​សមរម្យ​ផង កុំ​ពេញ​ចិត្តនឹង​តួល្ខោន “​ចិត្តជា​ទេវទត្ត មាត់​ជា​ទេវតា​នោះ​ខ្លាំងពេក ព្រោះថា​នៅ​ទីបំផុត ទេវទត្ត​ទទួលបាន​លទ្ធផល​មិន​ជាទី​គាប់ចិត្ត​ទេ ៕​



Cambodge: en prison à 75 ans, victime moderne des expropriations
AFP 23 novembre 2014 à 11:34

Modeste marchande de rue, Nget Khun, alias Mommy, est une figure de la lutte contre les expropriations, mal national au Cambodge. A 75 ans, cela vient de lui valoir un an de prison.
«Bats-toi pour sauver notre maison», a-t-elle lancé à sa fille cadette, Eng Sokha au parloir, malgré la perte d’appétit dont souffre entre quatre murs cette femme mince aux cheveux poivre et sel coupés courts.
Tout a basculé le 12 novembre quand Mommy, comme tout le monde l’appelle ici, a été condamnée avec des femmes de son quartier du lac de Boeung Kak, lors de la dernière vague de répression contre ces militantes du droit à la terre qui manifestent sans relâche, fleurs de lotus à la main.
Les Nations unies ont réagi mardi à cette affaire, le Haut Commissariat pour les droits de l’Homme appelant les autorités cambodgiennes à «cesser leur harcèlement judiciaire à des fins politiques». Les ambassadeurs européens à Phnom Penh se sont également émus du sort des prisonnières lors d’une réunion mercredi avec les autorités.
Mais pour l’heure, la septuagénaire reste emprisonnée à Phnom Penh, partageant une cellule avec deux autres militantes. «Elle est en prison mais elle n’a pas peur», explique sa fille, étudiante en comptabilité, qui vit dans la modeste maison en bois de ses parents avec ses six sœurs, son frère et leurs enfants.
Le motif officiel de la peine ferme contre Mommy et ses compagnes de lutte: avoir «entravé la circulation» en manifestant contre un immense projet immobilier mené par un entrepreneur proche du Premier ministre Hun Sen, au pouvoir depuis près de trente ans.
Sous son régime autoritaire, «les puissants ont acheté les terres, les lacs et les montagnes», résume Chan Soveth, de l’organisation de défense des droits de l’Homme Adhoc.
Phil Robertson de Human Rights Watch, décrit une «classe dirigeante kleptomane», version capitaliste moderne des expropriations par les Khmers rouges dans les années 1970.
Mais si le régime des Khmers rouges était fondé sur l’utopie communiste de suppression de la propriété privée, les proches du pouvoir actuel n’ont en tête que le contrôle des richesses nationales, des forêts d’hévéas aux quartiers prometteurs des villes, dénoncent les ONG.
Au total, 770.000 Cambodgiens, soit 6% de la population, ont été victimes d’expulsions depuis 2000. Et plus de 4 millions d’hectares ont été confisqués, soit 22% des terres, selon les chiffres des ONG.
Et aucune pression internationale n’inverse la tendance, de la suspension par la Banque mondiale depuis 2011 des prêts au Cambodge à une plainte récente à la Cour pénale internationale (CPI) de la Haye.
A Boeung Kak, symbole des victimes d’expulsions, rien n’a bougé. Pas même le chantier mené par l’entreprise du sénateur: aucun des immeubles du complexe ultra-moderne prévu ne sont sortis de terre. Sans explication du groupe, contacté en vain par l’AFP.
- Projet immobilier fantôme -
Mommy et sa famille ont finalement reçu le mois dernier un terrain alternatif, situé à 15 mètres de là, alors que d’autres expulsés se sont retrouvés exilés en périphérie.
Mais la famille attend toujours le titre de propriété. Et «nous n’avons pas d’argent pour déplacer notre maison», explique la fille cadette.
La jeune femme se souvient de la façon dont le cauchemar des habitants de ce quartier autrefois très vivant a commencé.
Le groupe Shukaku de l’influent sénateur Lao Meng Khin, proche du Premier ministre Hun Sen et important donateur de son parti, a été autorisé à développer ce projet immobilier de 133 hectares en plein cœur de Phnom Penh.
En 2010, Shukaku a commencé à déverser des tonnes de sable, causes des premières inondations du quartier voué à être rasé. L’année précédente, Mommy avait refusé les 8.500 dollars de compensation offerts par la compagnie, en-deçà du prix du terrain et des frais engagés pour construire la maison selon elle.
«Ils sont alors venus jour et nuit avec des hommes en armes pour nous faire partir sous la menace», assure Eng Sokha.
Au final, en avril 2014, 3.500 familles avaient accepté la compensation proposée, «fraction du prix du marché» selon l’ONG Inclusive Development. Un millier reste sur place.
L’ONG dénonce cette affaire du lac Boeung Kak comme «la plus importante expropriation forcée depuis l’évacuation de Phnom Penh par les Khmers rouges».
Mommy avait été frappée de plein fouet par cette évacuation historique, à marche forcée, de deux millions d’habitants.
A son retour de camp de travail après la chute des Khmers rouges, elle avait retrouvé sa maison proche du marché central occupée par d’autres, dans un contexte de guerre où nombre de titres de propriété avaient été perdus.
Mommy et son mari, endeuillés par la disparition de leur fils aîné sous les Khmers rouges, s’étaient résignés à déménager. Pour finir par acquérir en 2005, pour 4.500 dollars, leur maison de Boeung Kak.


Saturday, November 29, 2014

តាមភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃ២៨វិច្ឆិកា ២០១៤៖
អាសម-រង្ស៊ី ចង់យកកៅអីសភា យ៉ុង-ថារ៉ូ ឲ្យអាមេបោកមាជ-សុវណ្ណារ៉ា
ដើម្បីឲ្យអាមេបោកនេះមានអភ័យឯកសិទ្ធិ បានរួចពីគុក!
យើងសួរថា ម៉េចក៏វាមិនយកកៅអីមី ជូឡុង-សាម៊ូរាវិញ?
សកម្មជនច្រើនណាស់ដែលហ៊ុនសែនចាប់ដាក់គុកព្រៃស ព្រោះតែ អាសម-រង្ស៊ី
តើកៅអីនរណាខ្លះដែលត្រូវដូរដើម្បីបញ្ចេញសកម្មជននោះចេញពីគុក?
ព្រោះមិនបាច់មានឈ្មោះក្នុងតារាងបោះឆ្នោតក៏អាចក្លាយជាតំណាងរាស្ត្រដែរ!

ដូចអាសម-រង្ស៊ីខ្លួនវាផ្ទាល់!
ចូលស៊ុបហើយ!
==================================================================

Rainsy to get rank 'equal' to PM
Fri, 28 November 2014
Opposition leader Sam Rainsy today obtained an analog TV license for his party and a future parliamentary position as the officially recognised minority leader, in return for a major concession on election reform to the ruling Cambodian People’s Party.
A joint statement released after a closed-door meeting between Prime Minister Hun Sen, Rainsy and high-ranking officials from both sides at parliament confirmed that the premier had agreed to grant an analog TV license to a private company on behalf of the CNRP.
It also says that both leaders had agreed that a new National Election Committee law being drafted by the two parties, along with upcoming amendments to the election law, would be completed by the end of February.
The internal rules of the assembly will be amended to officially recognise minority parties that win seats in parliament, with the minority leader to have a rank formally recognised as equal to prime minister, the statement says.
Rainsy has said in the past that he wants to see a Westminster-style shadow government in the National Assembly with an officially recognised opposition leader, but yesterday said what had been agreed was more similar to the US system.
“In the US, the minority leader has rights and privileges; his role is recognised and respected. Such an institution functions well in the US, so if we can replicate that system in Cambodia, it will be a good formula,” he said in a phone interview.





But even as the CNRP appeared to score victories on this and the TV license, it caved on a key demand that citizens with multiple nationalities be allowed to sit on a revamped National Election Committee.
Speaking to reporters after the meeting, CPP election reform negotiator Kert Rith said that citizens holding any nationality other than Cambodian would not be allowed to sit on the nine-member NEC, which is being overhauled following a political agreement on July 22.
“Both top leaders agreed with the condition,” he said.
The decision would seemingly rule out rights activist Pung Chhiv Kek, whom both parties had agreed in July could serve as the new NEC’s 9th “consensus candidate” but who also has French and Canadian citizenship, as a candidate.
But Rainsy claimed that the agreement would not necessarily mean someone like Kek would have to cancel their passports. Instead, he said, the NEC member would have to “kind of suspend” their nationality while they sit on the committee, though he admitted that he could not yet detail any legal procedure for how this would work.
“Once he has completed his mission and he stops being an NEC member, there must be a procedure to recover [the citizenship],” he said.
“We will ask US lawyers, international lawyers, French lawyers and diplomats and government officials to explain and help us find a solution.”
The opposition did get the CPP to agree that the appointment of the secretary-general and deputy secretary-general of the NEC would require a majority vote from NEC members. The CPP had previously wanted the NEC president to appoint those administrative positions.
In a statement providing more details on the TV licence, the Ministry of Information said it had seized an analog channel from an unidentified cable TV operator for the CNRP’s use.
Rainsy had complained earlier this week that the government had refused to provide his party with a TV license until a planned switch to digital broadcasting is completed, because there were no available analog licenses.
But late Thursday night, Information Minister Khieu Kanharith said in a message that an executive order had come from the premier to take back a license that had been granted to another company.
Today's statement said that the switch to digital would take too long and thus Cambodian Independent Media, a company representing the opposition, would be given the analog licence when they formally apply.
The company will be given a 120m tall, 10 kilowatt radio tower in Phnom Penh and one kilowatt relay stations in the provinces, it said.
The opposition has long said that unequal access to broadcast media has impeded its ability to reach voters in the rural heartlands.

ADDITIONAL REPORTING BY KEVIN PONNIAH
Contact author: Taing Vida